การประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน (Activities of Daily Living) เป็นเครื่องมือที่ระบบสุขภาพไทยใช้จัดกลุ่มผู้สูงอายุเป็นติดสังคม ติดบ้าน และติดเตียง ผลที่ได้ไม่ได้เป็นแค่ตัวเลขในแบบฟอร์ม แต่เป็นตัวกำหนดว่าผู้สูงอายุรายนั้นจะเข้าถึงแผนการดูแลและงบประมาณสนับสนุนระดับไหน ความแม่นยำของการประเมินจึงมีผลกับสิทธิของคนจริง
หลักการที่ทีมพลาดบ่อยที่สุดคือ **ให้คะแนนตามที่ผู้สูงอายุ "ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน" ไม่ใช่ "ทำได้ถ้าพยายาม"** เช่น ผู้สูงอายุที่ลุกจากเตียงเองได้ในวันที่แข็งแรง แต่โดยปกติต้องมีคนพยุงทุกเช้า ต้องให้คะแนนตามสภาพปกติ อีกข้อคือประเมินจากการสังเกตและสอบถามประกอบกัน ไม่ใช่ถามผู้ดูแลอย่างเดียว เพราะผู้ดูแลมักตอบเกินจริงทั้งด้านดีและด้านแย่โดยไม่ตั้งใจ
หัวข้อที่ประเมินครอบคลุมกิจวัตรพื้นฐาน เช่น การรับประทานอาหาร การล้างหน้าแปรงฟันแต่งตัว การใช้ห้องน้ำ การเคลื่อนย้ายตัวจากที่นอนไปเก้าอี้ การเดินหรือเคลื่อนที่ในบ้าน การขึ้นลงบันได การอาบน้ำ และการกลั้นอุจจาระปัสสาวะ แต่ละหัวข้อมีระดับคะแนนของตัวเอง คะแนนรวมจึงต้องมาพร้อมรายข้อเสมอ ไม่ควรบันทึกแค่ผลรวม เพราะรอบถัดไปจะเทียบไม่ได้ว่าถดถอยตรงไหน
สิ่งที่ต้องบันทึกให้ครบทุกครั้งเพื่อให้ตรวจย้อนได้: วันที่ประเมิน ชื่อและตำแหน่งผู้ประเมิน สถานที่ประเมิน คะแนนรายข้อพร้อมคะแนนรวม กลุ่มที่จัดได้ อุปกรณ์ช่วยที่ผู้สูงอายุใช้อยู่ และเหตุผลสั้น ๆ ของข้อที่คะแนนเปลี่ยนจากรอบก่อน หากมีผู้ประเมินหลายคนในพื้นที่ ควรจัดอบรมทบทวนเกณฑ์ร่วมกันอย่างน้อยปีละครั้งเพื่อลดความต่างระหว่างผู้ประเมิน
⚠️ แบบประเมินที่ใช้จริงและเกณฑ์ตัดกลุ่มอาจต่างกันตามหน่วยงานต้นสังกัดและปีงบประมาณ ให้ยึดฉบับที่หน่วยบริการหรือ สปสช. เขตพื้นที่กำหนด และอย่านำคะแนนจากแบบประเมินคนละฉบับมาเทียบกันตรง ๆ